Στο επίκεντρο των εξελίξεων στην Ανατολική Μεσόγειο αναμένεται να βρεθεί εντός Νοεμβρίου το τουρκικό νομοσχέδιο για τη δημιουργία θαλάσσιων περιοχών «ειδικού καθεστώτος», με την Άγκυρα να προετοιμάζει την προώθησή του στην Τουρκική Εθνοσυνέλευση πριν από το τέλος του 2026.
Η ενδεχόμενη θεσμοθέτηση αυτών των μονομερών ρυθμίσεων μετατρέπει το δόγμα της «Γαλάζιας Πατρίδας» σε επίσημο κρατικό νόμο, εντείνοντας τους ανταγωνισμούς ανάμεσα στις αστικές τάξεις της περιοχής για τον έλεγχο θαλάσσιων ζωνών, διαύλων μεταφοράς και ενεργειακών κοιτασμάτων στην Ανατολική Μεσόγειο.
Διευρύνοντας συνεχώς το πλαίσιο των διεκδικήσεών της, η Τουρκία έχει προχωρήσει - πέραν της υπογραφής του Λιβυκού μνημονίου - στη δημοσιοποίηση χαρτών με το σχέδιο «Γαλάζια Πατρίδα», στη βάση των οποίων η Ελλάδα αποκλείεται απ' την Ανατολική Μεσόγειο, αφού το Καστελόριζο και οι νησίδες γύρω του χάνουν κάθε επήρεια και άρα δικαίωμα σε θαλάσσιες ζώνες.¹
Παράλληλα, στο νομοσχέδιο αναμένεται να ενσωματωθεί η θεωρία των «γκρίζων ζωνών», αμφισβητώντας την κυριαρχία νησιών και βραχονησίδων στο Αιγαίο. Στο ίδιο πλαίσιο εντάσσεται και η δημοσίευση, στις 16 Αυγούστου 2026, δύο προεδρικών διαταγμάτων στην τουρκική Εφημερίδα της Κυβερνήσεως για την ανάδειξη δύο εθνικών θαλάσσιων πάρκων.
Η Ευρωκοινοβουλευτική Ομάδα του ΚΚΕ, με Ερώτηση που κατέθεσε στην Ευρωπαϊκή Επιτροπή, επισήμανε την επικίνδυνη εξέλιξη του τουρκικού χωροταξικού σχεδίου των δύο «Εθνικών Θαλάσσιων Πάρκων» στο Βόρειο Αιγαίο και την Ανατολική Μεσόγειο, αφού επεκτείνει πέραν απ' τα χωρικά ύδατα της γειτονικής χώρας, επικαλύπτοντας περιοχές ελληνικών κυριαρχικών δικαιωμάτων.²
Η στάση της ελληνικής κυβέρνησης και της βολικής αντιπολίτευσης, οι σχέσεις της ΕΕ με την Τουρκία και οι περιφερειακές συνεργασίες επιβεβαιώνουν ότι οι ενδοϊμπεριαλιστικές αντιθέσεις συνυπάρχουν με την αναζήτηση κοινών πεδίων κερδοφορίας. Σε αυτό το πλαίσιο, οι λαοί δεν έχουν τίποτα να κερδίσουν από την πρόσδεση στους σχεδιασμούς των αστικών τάξεων και των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών.
Αντίθετα, βρίσκονται εκτεθειμένοι στους κινδύνους της πολεμικής εμπλοκής, της οικονομικής εκμετάλλευσης και της αμφισβήτησης κυριαρχικών δικαιωμάτων, όσο οι ενεργειακοί πόροι και οι δρόμοι μεταφοράς αντιμετωπίζονται ως πεδία κερδοφορίας και ισχύος.
Οι εξελίξεις αυτές αποκτούν ακόμη μεγαλύτερη επικινδυνότητα, αφού ταυτίζονται πλήρως με τη στρατηγική του αμερικανοΝΑΤΟικού σχεδιασμού για την Ανατολική Μεσόγειο. Έτσι, η κατάθεση του τουρκικού νομοσχεδίου για τις θαλάσσιες περιοχές «ειδικού καθεστώτος» συναντά την αμερικανοΝΑΤΟική και ευρωενωσιακή επιδίωξη επιτάχυνσης των ελληνοτουρκικών διευθετήσεων, με επίκεντρο τη συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση θαλάσσιων ζωνών και ενεργειακών πόρων.
Εδώ και χρόνια το ΚΚΕ έχει υπογραμμίσει πως η αντιπαράθεση δεν περιορίζεται μόνο στον ανταγωνισμό ανάμεσα στις αστικές τάξεις Ελλάδας και Τουρκίας, αλλά αποτελεί μέρος της ευρύτερης αναμέτρησης των ιμπεριαλιστικών κέντρων για τον έλεγχο των ενεργειακών πόρων, των δρόμων μεταφοράς και των γεωστρατηγικών θέσεων στην περιοχή.
Υπό αυτό το πρίσμα, ο διαχρονικός στόχος των ΗΠΑ, του ΝΑΤΟ και της ΕΕ είναι η διατήρηση της Τουρκίας στο ευρω-ατλαντικό στρατόπεδο, τόσο στο πλαίσιο της αντιπαράθεσής τους με τη Ρωσία όσο και με άλλα ανταγωνιστικά κέντρα ι-σχύος. Με γνώμονα τα παραπάνω, οι σχεδιασμοί για συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση συνδέονται άμεσα με την προώθηση επικίνδυνων διευθετήσεων ή/και παραχωρήσεων κυριαρχικών δικαιωμάτων.
Το ΚΚΕ και πάλι έχει προειδοποιήσει ότι τα σχέδια ΝΑΤΟ και ΕΕ για συνδιαχείριση και συνεκμετάλλευση συνδέονται με εκχωρήσεις κυριαρχικών δικαιωμάτων. Η προειδοποίηση αυτή αποκτά ιδιαίτερη σημασία σε συνάρτηση με τις δημόσιες τοποθετήσεις του πρωθυπουργού.
Και πιο συγκεκριμένα με την τοποθέτηση του κ. Μητσοτάκη ότι το ζήτημα της εθνικής κυριαρχίας αποτελεί «σχετική έννοια», όπως η η προαναγγελία του περί «υποχωρήσεων» αμέσως μετά τη Σύνοδο Κορυφής του ΝΑΤΟ στο Βίλ νιους το 2023. Αναμφίβολα, πρόκειται για πολιτική αντίλη-ψη που αντιμετωπίζει κυριαρχικά δικαιώματα και κυριαρχία ως διαπραγματευτικά χαρτιά στο τραπέζι των ιμπεριαλιστι κών διευθετήσεων.
Αντίστοιχη πολιτική αντίληψη αποτυπώθηκε και στην πρό σφατη παρέμβαση του πρωθυπουργού στη συνεδρίαση του Συμβουλίου Ασφαλείας. Προκειμένου να αντικρούσει το τουρκολιβυκό μνημόνιο, επιστράτευσε ως επιχείρημα τη θέση της φαλείας. Προκειμένου να αντικρούσει κολιβυκό μνημόνιο, ΕΕ περί του παράνομου χαρακτήρα του. Αποσιώπησε, ωστό σο, ότι τόσο η ίδια η ΕΕ όσο και ισχυρά κράτη - μέλη της α-ναπτύσσουν πολυεπίπεδες πολιτικές και οικονομικές σχέ σεις, καθώς και επιχειρηματικές συνεργασίες με την τουρ κική αστική τάξη. Τυπικό παράδειγμα η τελευταία συνάντηση στην Τουρκία της ομάδας Ε3 (Βρετανία, Γαλλία, Γερμα νία) με τη νεοσύστατη ομάδα R4 (Τουρκία, Σαουδική Αραβία, Πακιστάν, Αίγυπτος).
Στην ίδια άλλωστε κατεύθυνση κινείται και η παρέμβαση του Στέιτ Ντιπάρτμεντ, που καλεί Ελλάδα και Τουρκία - ως «συμμάχους στο ΝΑΤΟ» - σε διμερή διάλογο και διαπραγματεύσεις για τις θαλάσσιες διαφορές, συνδέοντας ευθέως την «ειρηνική επίλυσή» τους με την προώθηση εμπορικών επεν δύσεων και ερευνών. Αποτυπώνεται έτσι η επιδίωξη να διαμορφωθούν όροι διευθέτησης των διαφορών και επιχειρηματικής συνεργασίας, με τα κυριαρχικά δικαιώματα να εντάσσονται στην ευρύτερη ιμπεριαλιστική συναλλαγή.
Ειδικότερα, στο επίκεντρο των αμερικανοΝΑΤΟικών σχεδιασμών δεν βρίσκεται η ουσιαστική επίλυση των ελληνοτουρκικών διαφορών, αλλά η διαμόρφωση όρων πολιτικής και οι κονομικής συνεννόησης, που θα διασφαλίζουν την απρό σκοπτη προώθηση των συμφερόντων των μονοπωλιακών οι μίλων στην Ανατολική Μεσόγειο. Διόλου, επομένως, τυχαία δεν είναι η στάση της Ουάσιγκτον απέναντι στο τουρκολιβυ-κό μνημόνιο, καθότι συνδέεται άμεσα με τον έλεγχο των εν νεργειακών πόρων και την αναδιάταξη συσχετισμών στη Βό-ρεια Αφρική και Ανατολική Μεσόγειο.
Στη βάση των διακανονισμών για συμβιβασμό και ανακατανομή της εξουσίας μεταξύ των στρατοπέδων Χαφτάρ και Ντμπεϊμπά στη Λιβύη, οι ΗΠΑ εντάσσουν τη διείσδυση αμερικανικών ενεργειακών μονοπωλίων στον πετρελαϊκό πλούτο της χώρας. Ενδεικτική είναι η περίπτωση της «Chevron», που αναπτύσσει επιχειρηματική δραστηριότητα στη Λιβύη, δημιουργεί κοινοπραξία με την «Helleniq Energy» για έρευνες υδρογονανθράκων νότια της Κρήτης, ενώ προωθεί επιχειρηματική συνεργασία με την τουρκική κρατική εταιρεία ΤΡΑΟ.
Η δραστηριοποίηση της «Chevron» και στις τρεις χώρες α ναδεικνύει το γεγονός ότι οι ενδοκρατικές και διακρατικές αντιθέσεις δεν εμποδίζουν τις επιχειρηματικές συμπράξεις, όταν διακυβεύονται τα συμφέροντα των μονοπωλιακών ομί λων. Αντίθετα, οι ανταγωνισμοί, οι συμβιβασμοί και οι συνερ γασίες αποτελούν αλληλένδετες πλευρές των ιμπεριαλιστικών σχεδιασμών, στο πλαίσιο των οποίων οι ενεργειακοί πόροι, οι θαλάσσιες ζώνες και οι δρόμοι μεταφοράς μετατρέπονται σε πεδία διεκδίκησης και διαμοιρασμού οικονομικής και γεωπολιτικής ισχύος.
Σε αυτήν τη διαδικασία, τα κυριαρχικά δικαιώματα υποτάσσονται στις επιδιώξεις του κεφαλαίου, ενώ οι λαοί επωμίζονται τις συνέπειες των ανταγωνισμών και των επικίνδυνων διευθετήσεων. Μάλιστα, ο ΓΓ της ΚΕ του ΚΚΕ, Δ. Κουτσούμπας, υπογράμμισε πως «η εμπλοκή σε αυτούς τους θανάσιμους ανταγωνισμούς δυστυχώς υλοποιείται και βαθαίνει μεθοδικά εδώ και καιρό. Φυσικά, για τα συμφέροντα της ελληνικής αστικής τάξης, την αναβάθμιση του ρόλου της και τη διεκδίκηση μεγαλύτερου κομματιού της λείας».3
Το κόστος αυτής της εμπλοκής το επωμίζεται ήδη ο λαός, που βιώνει τις συνέπειες της ενεργειακής ακρίβειας και της διεύρυνσης της ενεργειακής φτώχειας. Η μετατροπή της Ελλάδας σε ενεργειακό και μεταφορικό κόμβο, με την εισαγω-γὴ ακριβού αμερικανικού LNG και την αποθήκευση και διοχέτευση μέσω του «Κάθετου Διαδρόμου», υπηρετεί την κερδοφορία των ενεργειακών μονοπωλίων.
Πρόδηλα, η κυβέρνηση Μητσοτάκη ευθυγραμμίζεται πλήρως με τις ΝΑΤΟικές κατευθύνσεις - με τις οποίες συμφωνούν και τα κόμματα της βολικής αντιπολίτευσης - διαθέτοντας δεκάδες δισεκατομμύρια για ευρωΝΑΤΟικούς εξοπλισμούς, την ώρα που τίθενται υπό αμφισβήτηση τα κυριαρχι κά δικαιώματα της χώρας, όπως αποδεικνύεται στον χάρτη για τα θαλάσσια πάρκα που εξέδωσε η σύμμαχος Τουρκία.
Ο λαός, επομένως, δεν έχει κανένα συμφέρον να απο-δεχθεί ως δικές του τις στρατηγικές επιλογές της αστικής τάξης και των ιμπεριαλιστικών συμμαχιών. Η υπεράσπιση της ειρήνης και των κυριαρχικών δικαιωμάτων απαιτεί αγώνα εννάντια στους ιμπεριαλιστικούς ανταγωνισμούς, στις ευρωΝΑΤΟικές δεσμεύσεις και στην εμπλοκή της χώρας στους πολεμικούς σχεδιασμούς.
Το ΚΚΕ υπερασπίζεται τα κυριαρχικά δικαιώματα της χώρας από τη σκοπιά της εργατικής τάξης και των λαϊκών στρω μάτων. Για το ΚΚΕ, η λαϊκή παρέμβαση στις ελληνοτουρκι κές σχέσεις συνδέεται άρρηκτα με τον ταξικό αγώνα για απεμπλοκή από τους σχεδιασμούς ΗΠΑ, ΝΑΤΟ και ΕΕ. Συναρτά ται άμεσα με την ανάπτυξη της φιλίας και της κοινής πάλης των λαών της περιοχής ενάντια στον εθνικισμό, την πολεμική εμπλοκή, όπως και σε κάθε συμβιβασμό σε βάρος της εδαφικής ακεραιότητας.
Κώστας ΓΟΥΛΙΑΜΟΣ
Τακτικό μέλος της Ευρωπαϊκής Ακαδημίας Επιστημών και Τεχνών, πρώην Πρύτανης του Ευρωπαϊκού Πανεπιστημίου Κύπρου
Παραπομπές:
1. Μαρίνα Λαβράνου (2020): Το Διεθνές Δίκαιο της θάλασσας κομμένο και ραμμένο στα μέτρα των ενδοϊμπεριαλιστικών αντιθέσεων. ΚΟΜΕΠ, Τ. 4-5. https://www.komep.gr/m-article/To-Diethnes-Dikaio-tis-thalassas-kommeno-kai-rammeno-sta-metra-ton-endoimperialistikn-antitheseon/
2. «Ριζοσπάστης»: Για τα τουρκικά «θαλάσσια πάρκα» που αμφισβητούν ελληνικά κυριαρχικά δικαιώματα. 21/08/2026 https://www.rizospastis.gr/story.do?id=13388723
3. Δημήτρης Κουτσούμπας (2026): Συμπόρευση νέων λαϊκών δυνάμεων με το ΚΚΕ, για να νικήσει η πατρίδα των ανθρώπων του μόχθου, για να νικήσουν οι λαοί. «Ριζοσπάστης», 13/10/2026. https://www.rizospastis.gr/page.do?publDate=13%2F10%2F2026&pageNo=15
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου