Οι Ελληνες των Σκοπίων

 

(Φωτογραφία: Ελληνική διαδήλωση στο Μοναστήρι το 1908)

Σχόλιο Στρατηγού Φράγκου Φ.:

Η V Μεραρχία στο Αμύνταιο και ένα απρόσμενο γεγονός καθυστέρησαν τον Ελληνικό Στρατό να φθάσει πριν τους Σέρβους στο Μοναστήρι..

Εκπληκτική εκπομπή της ΕΡΤ για τους Έλληνες του Μοναστηρίου 

Ένα από τα λιγότερο γνωστά κομμάτια του Ελληνισμού εκτός συνόρων είναι αυτό που ζει στα σημερινά Σκόπια. Η μακροχρόνια διένεξη με την Ελλάδα, η ιδεολογία του μακεδονισμού και η αδιαφορία του ελληνικού κράτους συνέβαλαν στην αποσιώπηση της ιστορίας και της σημερινής παρουσίας τους.

Μέχρι τον 19ο αιώνα, πριν από την εμφάνιση των εθνικών κρατών, ο ελληνικός πληθυσμός ήταν πλειοψηφικός στην Πελαγονία (Οχρίδα, Μοναστήρι, Γευγελή, Στρώμνιτσα). Βόρεια όρια του ήταν το Κρούσοβο και το Πρίλαπο.

Με τη δημιουργία της Βουλγαρικής Εξαρχίας το 1870 ξεκίνησαν οι πρώτες μεγάλες εθνοτικές συγκρούσεις. Οι σλαβόφωνοι χωρίστηκαν σε Εξαρχικούς και Πατριαρχικούς. Οι βασικές ελληνικές ομάδες ήταν οι πατριαρχικοί σλαβόφωνοι, οι Βλάχοι (Γκραικομάνοι) και οι Σαρακατσάνοι.

Οι Βλάχοι στάθηκαν ισχυρότατο στήριγμα του ελληνισμού. Όπως έγραφε ο σλαβος ιστορικός Krste Bitoski, «έγιναν η κύρια δύναμη δίπλα στη Μητρόπολη Πελαγονίας για την προώθηση της Μεγάλης Ιδέας». Στο Μοναστήρι τα σχολεία και οι ναοί ήταν σε ελληνικά χέρια.

Σε υπόμνημα της Ελληνικής Κοινότητας Πελαγονίας προς τις Μεγάλες Δυνάμεις το 1903 αναφέρεται χαρακτηριστικά: «Μιλάμε ελληνικά, βουλγαρικά, βλάχικα, αλβανικά, αλλά είμαστε όλοι Έλληνες και δεν επιτρέπουμε σε κανέναν να το αμφισβητήσει».

Μετά τους Βαλκανικούς Πολέμους (1913) η περιοχή πέρασε στους Σέρβους, που απαγόρευσαν την ελληνική γλώσσα, έκλεισαν σχολεία και εκκλησίες και προσπάθησαν να τους μετατρέψουν σε «παλιούς Σέρβους». Ακολούθησαν περίοδοι βουλγαρικής κατοχής και στη συνέχεια ο Τίτο εφηύρε τον «μακεδονισμό» για να τους αποκόψει από τον ελληνισμό.

Ιδιαίτερα σκληρή ήταν η μεταχείριση των Σαρακατσάνων. Το 1947 έγινε η γνωστή «Δίκη των Σαρακατσάνων» με κατηγορίες κατασκοπείας υπέρ Ελλάδας. Μετακινήθηκαν βίαια μακριά από τα σύνορα, δημεύτηκαν τα κοπάδια τους και αναγκάστηκαν να διαλυθούν τα τσελιγκάτα. Πολλοί βασανίστηκαν, όπως ο Βαγγέλης Μαριούλας που πέρασε 7 χρόνια φυλακή.

Από το 1956-1966 οι περισσότεροι Σαρακατσάνοι μετακινήθηκαν στην Ελλάδα (κυρίως Νέο Κορδελιό Θεσσαλονίκης), χωρίς καμία στήριξη από το ελληνικό κράτος. Ο Μαριούλας αργότερα ζήτησε αναγνώριση της προσφοράς του, αλλά απορρίφθηκε με το αιτιολογικό ότι «δεν δρούσε εντός ελληνικής επικράτειας».

Πληθυσμιακά στοιχεία: Οι επίσημες απογραφές υποβαθμίζουν συστηματικά τον αριθμό. Το 2002 δήλωσαν μόνο 422 Έλληνες. Ωστόσο ο πρώτος πρόεδρος Κίρο Γκλιγκόροφ μιλούσε για ~100.000 πολίτες ελληνικής καταγωγής (1992).

Παλαιότερες εκτιμήσεις (Γερμανοί 1941, απογραφές 1951) έφταναν ακόμα και το 12-18% του πληθυσμού.

Οι Βλάχοι (Αρομούνιοι) αποτελούσαν την πλέον σημαντική ελληνόφωνη/ελληνοσυνείδητη ομάδα.

Σήμερα υπάρχουν ιδιωτικά φροντιστήρια ελληνικής γλώσσας και ο σύλλογος Σαρακατσάνων «Το Χελιδόνι» στα Σκόπια (από το 2003). Ο πρόεδρός του, Δημήτρης Αποστόλου, τονίζει: «Θέλουμε να μείνουμε Έλληνες στα χώματα που γεννηθήκαμε. Ζητάμε διπλή υπηκοότητα όπως οι Βορειοηπειρώτες».

Παρά τις πιέσεις, η ελληνική φλόγα δεν έσβησε εντελώς. Είναι μια κοινότητα που άντεξε αιώνες διωγμών και παραμένει γέφυρα, αρκεί να μην την αφήσουμε να σβήσει.

Πηγή x.com