Τα "Δεκεμβριανά" της Δράμας (1-3 Δεκ 1944) και άλλα συναφή ιστορικά γεγονότα......

του Συγγραφέως Βασίλη Γ. Χατζηθεοδωρίδη

Όσες φορές οι συγγραφείς αναφερόμενοι στην πρόσφατη ιστορία της περιοχής μας, επιχειρούν να δώσουν μια -κατά το δυνατόν- πραγματική εικόνα της κατάστασης η οποία επικρατούσε κατά τη διάρκεια της ταραγμένης περιόδου Σεπτεμβρίου –1944- Μαρτίου 1945, αναφέρονται με έμφαση στην κωλυσιεργία της βουλγαρικής ηγεσίας να αποχωρήσει από την Ανατολική Μακεδονία –Θράκη (ΑΜ-Θ) και στην οξύτατη και πολλές φορές απάνθρωπη αντιπαράθεση ΕΑΜ-ΕΛΑΣ και ΕΑΟ.

Λιγότερο ασχολούνται με τη στάση των μυστικών αποστολών των συμμάχων και κυρίως των Άγγλων, στην σκληρότατα δοκιμασμένη βουλγαροκρατούμενη Ανατολική Μακεδονία-Θράκη. Αποστολές που εμφανίστηκαν το 1944, όπως εκείνες του Μάικλθγαιητ Γκάι (Μίλλερ) στο Μοζ Νταγ Σερρών, του ταγματάρχη Κιτ Κατ στις αρχές του έτους και του Άιχλερ στο Καρά Ντερέ το καλοκαίρι του ίδιου έτους.

Οι Δυτικοί Σύμμαχοι από τον Ιανουάριο ακόμη του 1944 σχεδίαζαν μυστικά την απόσπαση της Βουλγαρίας από τον Άξονα με τη συγκατάθεση της ΕΣΣΔ. Κάθε φορά όμως προσέκρουαν οι διαπραγματεύσεις στις αξιώσεις των Βουλγάρων για απόσπαση και ενσωμάτωση στην επικράτειά τους, του ελληνικού τμήματος της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης, το οποίο είχαν προσαρτήσει επίσημα στις 14.5.1941. Το καλοκαίρι στη Μέση Ανατολή οι Άγγλοι, συνέχισαν εντατικότερα την προσπάθεια που κατέληξε στην «μεταπολίτευση» της 9.9.1944 και λίγο αργότερα στη συμφωνία της 9.10.1944 Τσόρτσιλ-Στάλιν, για τη διανομή της νοτιανατολικής Ευρώπης. Κανένα από τα μέλη της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης και της στρατιωτικής ηγεσίας στη Μέση Ανατολή δεν είπε ή έγραψε ότι έλαβε ποτέ μέρος σε επίσημες συζητήσεις για εκείνη την «αλλαγή αλόγου» της Βουλγαρίας. Όπως κανείς δεν μπορεί να ορκιστεί και ότι δεν γνώριζε γι’ αυτές, όπως ο Βασιλιάς Γεώργιος Β΄ που φιλοξενήθηκε στο Λονδίνο από την αρχή του πολέμου, ως το δημοψήφισμα του 1946 στην Ελλάδα.

 Το θέμα αφορούσε άμεσα τη μοίρα του τόπου μας και ολόκληρης της Ανατολικής Μακεδονίας-Θράκης (ΑΜ-Θ), οι συνέπειες του οποίου σημάδεψαν κυριολεκτικά την μεταπολεμική ζωή των κατοίκων της.

Ακόμη και ο πιο υπεύθυνος εκπρόσωπος του ελληνικού λαού, ο Γεώργιος Παπανδρέου που την εποχή αυτή ήταν πρωθυπουργός της εξόριστης ελληνικής κυβέρνησης, όπως διηγείται ο Παναγιώτης Κανελλόπουλος, υπουργός Στρατιωτικών και προσωρινός Παιδείας από 24.10.1944 στο «Ημερολόγιο Κατοχής» (εκδόσεις Εστίας, β΄ έκδοση 2003, σελ. 625). Συζήτησε-γράφει- για πρώτη φορά στην Ιταλία, σε συνάντησή του τις τελευταίες ημέρες του Αυγούστου 1944, με τον Τσόρτσιλ «αγγλοαμερικανικό σχέδιο ανακωχής με τη Βουλγαρία», για το οποίο διατύπωσε και τη βαθιά ικανοποίησή του. Γράφει ακόμη: «Έκαμα κριτική του σχεδίου και ζήτησα βασικές προσθήκες σχετικές με την κατοχή, με την παράδοση του πολεμικού υλικού, με την άμεση αποκατάσταση του τεχνικού εξοπλισμού της οικονομίας Θράκης και Μακεδονίας, με τους πληθυσμούς που εκπατρισθήκανε και με το βουλγαρικό νόμισμα που κυκλοφορεί στις περιοχές της βουλγαρικής κατοχής». Στη συζήτηση πήραν μέρος ο Θεοτόκης, ο Γ. Καρτάλης και ο Θεμ. Τσάτσος. Ορίστηκε αμέσως μια επιτροπή από τους Δραγούμη, Τσάτσο, Καρτάλη, Χέλμη, Θεοτόκη, Λόντο και τον Κανελλόπουλο για τη διατύπωση των όρων που ζητούσε η Ελλάδα. Συνεργάστηκε με τον Τσέλιο και τον Βεναρδή πάνω στη διατύπωση των όρων ανακωχής που του δόθηκε η εντολή να συντάξει.

«Ένα άρθρο το διατύπωσα εγώ (το άρθρο για τη συντήρηση, παλιννόστηση και αποκατάσταση των πληθυσμών Θράκης και Μακεδονίας που διώχθηκαν)…Αντιμετώπισα έντονα τον Παπανδρέου στην υπερβολική αισιοδοξία του. Μίλησα κατηγορηματικά, ζητώντας να γίνει η ευνοϊκότερη για μας τροποποίηση των όρων της ανακωχής με τη Βουλγαρία . Διάβασα και σχέδια άρθρων που είχα αναλάβει να συντάξω. Έγιναν δεκτά (από το συμβούλιο). Εκτός από μένα, μίλησαν πολύ καλά και οι Θεμ. Τσάτσος, Γ. Καρτάλης και Θεοτόκης. Διαβάστηκαν και οι έγγραφες απόψεις του Τσουδερού, που η γνώμη του είναι πάντα πολύτιμη, του Ρέντη και των αντιπροσώπων του ΕΑΜ. Τα άρθρα πουν προτείναμε στους Αγγλοαμερικανούς ανταποκρίνονται στη συνείδηση όλων».

 Στις 3 Σεπτεμβρίου σε έκτακτο υπουργικό συμβούλιο στο Υπουργείο Εξωτερικών, ο Παπανδρέου ακούει την απάντηση του Λήπερ, Υπουργού των Εξωτερικών της Αγγλίας, που αναφέρεται στις ελληνικές απόψεις για την τροποποίηση του σχεδίου ανακωχής με τη Βουλγαρία. Διαβάζει ο πρώτος ένα-ένα τα άρθρα του κειμένου που του παραδόθηκε και ισχυρίζεται ότι οι ελληνικές αξιώσεις «καλύπτονται». Στη συνέχεια εκφράζει «την ισχυρή ελπίδα» ότι δεν θα επιμείνουν οι Έλληνες να γίνουν οι τροποποιήσεις, γιατί αυτό θα απαιτούσε νέες διαπραγματεύσεις με όλους τους συμμάχους, πράγμα που είναι αδύνατο, παρά το γεγονός ότι είναι ακόμη περίοδος διαμόρφωσης των όρων της ανακωχής. Δηλαδή απέρριψε τα πάντα προκαταβολικά. Στάση που αποκαλύπτει ότι δεν ενδιέφερε τους Άγγλους ποιο οικονομικό και ηθικό κόστος είχε η συμφωνία σε βάρος της Ελλάδας.

Αναφέρει μάλιστα ο Κανελλόπουλος ότι ο «Παπανδρέου εισηγήθηκε να ικανοποιήσουμε την επιθυμία της Αγγλίας», ενώ ο ίδιος είπε ότι τους φέρνει σε δίλημμα. «Έχει δίκαιο που βιάζεται, αλλά το ίδιο εκάναμε όλοι, όμως με ουσιαστικές παραλλαγές». Ειδικότερα ο Θεοτόκης ζήτησε «να διαμαρτυρηθούμε και να μην εξουσιοδοτήσουμε τον Άγγλο αρχιστράτηγο (Ουίλσον) για τη σύναψη της ανακωχής». Και ο Κανελλόπουλος πρόσθεσε ότι η Αγγλία έχει δίκαιο που βιάζεται, αλλά τους φέρνει σε δίλημμα η τόσο καθυστερημένη ειδοποίηση για το σχέδιο ανακωχής και κάκισε –όπως γράφει- τις διπλωματικές μας υπηρεσίες και τους προϊσταμένους τους (εννοώντας τον Παπανδρέου και το Δραγούμη) που «δεν κατάφεραν να μυριστούν έγκαιρα εκείνο που θα γινόταν». Και απειλώντας ακόμη και για παραίτηση, ζήτησε να επιβάλουν οι σύμμαχοι στη Βουλγαρία, τη συγκεκριμενοποίηση των αφηρημένων όρων και την αντικατάστασή τους με τις προτάσεις μας.

Την απόφαση για την απελευθέρωση της Ελλάδας έλαβαν Αγγλία και Αμερική κατά τη διάρκεια της Συνδιάσκεψης του Κεμπέκ (11-16 Σεπτ. 1944) όπου οι Σοβιετικοί δήλωσαν ότι δεν είχαν καμιά πρόθεση να στείλουν δυνάμεις στην Ελλάδα (Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, εκδόσεις  Εκδοτικής Αθηνών, σελ. 97). Τότε είχε ληφθεί με πλήρη μυστικότητα στο περιθώριο της Συνδιάσκεψης και η απόφαση εισόδου της Βουλγαρίας στις δυτικές συμμαχικές δυνάμεις.

Ενώ υπήρχε χρόνος για ικανοποίηση των ελληνικών αιτημάτων τα οποία δόθηκαν γραπτώς στα χέρια του Λήπερ, έλλειπε η πρόθεση της Αγγλίας, να επιβάλει μέτρα που αντιστοιχούσαν στις απερίγραπτες βαρβαρότητες που διαπράχθηκαν από τους Βουλγάρους σε βάρος μη εμπόλεμης χώρας, όπως άμεση αποχώρηση των Βουλγάρων, αφοπλισμό του βουλγαρικού στρατού, αποζημιώσεις επανεγκατάστασης των 100.000 και πλέον προσφύγων στους τόπους από όπου βιαίως εκδιώχθηκαν, αποζημιώσεις για τις καταστροφές κλπ. Αντίθετα, με τη συνέργεια ή την ανοχή των Άγγλων εδραιώθηκε στην Ανατολική Μακεδονία-Θράκη καθεστώς του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ μέχρι και την άνοιξη του 1945.

Δε γίνεται λόγος για το γεγονός ότι οι Εθνικές Ανταρτικές Ομάδες (ΕΑΟ) έμειναν ξαφνικά ακέφαλες, γιατί ο Γενικός Αρχηγός των (ΕΑΟ) Αντώνιος Φωστηρίδης που αντιστάθηκε στον κατακτητή σε όλη τη διάρκεια της κατοχής και συνεργάστηκε με τις συμμαχικές δυνάμεις, απομακρύνθηκε από την περιοχή δράσης του στην πλέον κρίσιμη περίοδο (από 13 Νοεμβρίου 1944 μέχρι των αρχών Μαρτίου 1945), της μετάβασης δηλ. του τόπου από τη σκλαβιά στην ελευθερία, από το σκοτάδι στο φως.

Μια προσεκτική ματιά στις πληροφορίες που σώζονται από τον ίδιο, και από την έκβαση των γεγονότων της περιόδου της απουσίας του, μπορεί να προσφέρει χρήσιμες ιστορικές γνώσεις, που είναι και το ζητούμενο κάθε μελετητή που θέτει τον εαυτό του στην υπηρεσία της αλήθειας.

Ο ίδιος ο Φωστηρίδης, στο βιβλίο του Η Εθνική Αντίστασις κατά της Βουλγαρικής Κατοχής, Θεσσαλονίκη 1959, στη σελ.251, αναφέρει ότι στις 13 Νοεμβρίου 1944 έλαβε τηλεγράφημα του Υπουργού Στρατιωτικών Λάμπρου Λαμπριανίδη που τον καλούσε «επειγόντως» να μεταβεί στην Αθήνα, προκειμένου να παραβρεθεί σε σύσκεψη .με τον Αρχηγό των Βρετανικών Δυνάμεων στην Ελλάδα Ρόναλντ Μακέντζι Σκόμπι.

Στο συμμαχικό αεροπλάνο που τον μετέφερε είδε έκπληκτος και τον Αντισυνταγματάρχη Θωμά Σφέτσο ή Σφέτσιο και τον Ταγματάρχη Παναγιώτη Κουτρίδη, στρατιωτικό διοικητή του Αρχηγείου Τσαλ Νταγ.

Η ημερομηνία αναχώρησης συμπίπτει με την συνάντηση του Παν. Κανελλόπουλου, με τον επιτετραμμένο των Σοβιέτ Ντνέπροφ στην Αλεξάνδρεια, ο οποίος τον ρώτησε αν συνέβαλαν καθόλου οι Άγγλοι στην απελευθέρωση της Ελλάδας.

Ήδη οι σχέσεις ΕΛΑΣ-ΕΑΟ οξύνθηκαν σε σημείο που είχε κιόλας αρχίσει η αιματηρή μεταξύ τους ένοπλη αντιπαράθεση.

Στις 2 Νοεμβρίου ο Φωστηρίδης ως Γενικός Αρχηγός του Εθνικού Στρατού Μακεδονίας –Θράκης, είχε απευθύνει μακροσκελή προσωπική επιστολή (αριθ.Ε.Π. 38) προς «Την Ανωτάτην Στρατ. Διοίκησιν Ανατολικής Μακεδονίας –Θράκης» στη Δράμα, με την οποία διαμαρτυρήθηκε πολύ έντονα για εύνοια των εκπροσώπων της κυβέρνησης προς τον ΕΛΑΣ και παραγκώνιση των ΕΑΟ.

Η ΑΣΔΑΜ-Θ είχε χωρίσει στρατιωτικά την περιοχή σε δυο ζώνες από τις οποίες μόνο το ένα δέκατο του γεωγραφικού χώρου έδωσε στο VII Τομέα –ΕΑΟ και όλο τον άλλο στην VI Μεραρχία-ΕΛΑΣ.

Το γεγονός ότι και ο Σφέτσος- με τον οποίο ήρθε σε απευθείας ρήξη ο Φωστηρίδης- βρέθηκε στο ίδιο αεροπλάνο, σημαίνει αποψίλωση των ΕΑΟ από την φυσική τους ηγεσία που δεν μπορεί παρά να έχει σοβαρές συνέπειες. Ο Δημ. Καραϊσαρλής γράφει ότι «ο Λάμπρος Λαμπριανίδης δέχτηκε την πρόταση του Πορφυρογένη και απομάκρυνε τους δυο ηγέτες από τη Μακεδονία».

Οι γνωστές συγκρούσεις των τριών πρώτων ημερών του Δεκεμβρίου στην περιοχή της ΑΜ-Θ μπορούσαν να αποφευχθούν μόνο αν το αποφάσιζαν οι άνθρωποι της βρετανικής αποστολής, όπως π.χ. ο Συνταγματάρχης Κεν Μόι, ο Ταγματάρχης Μίλλερ, ο Υπολοχαγός Ντικ, Λοχαγός Άιχλερ του λόχου αλεξιπτωτιστών κ.ά.

Προσωπικά ο Φωστηρίδης, αναφέρει στο βιβλίο του, σελ.252, ότι την ευθύνη της επικράτησης του ΕΑΜ-ΕΛΑΣ φέρει η κυβερνητική αντιπροσωπεία, η οποία μεθόδευσε με εξαπάτηση την απομάκρυνσή του. Ισχυρίζεται μάλιστα ότι σε σχετική ερώτησή του προς το Σκόμπι, έλαβε την απάντηση ότι ούτε γνώριζε ούτε και συμφώνησε με τέτοια μεθόδευση.

Δεν υπάρχει αμφιβολία ότι ο Πορφυρογένης παγίδευσε τον Λαμπριανίδη, αυτό όμως είναι η μισή αλήθεια. Η άλλη μισή είναι ότι οι Άγγλοι γνώριζαν ότι ο Φωστηρίδης θα ζητούσε αποζημιώσεις από τους Βουλγάρους για όσες ανεπίτρεπτες καταστροφές προξένησαν στην περιοχή, σε αντίθεση με τον Κωνσταντάρα, του οποίου οι γνωστοί στόχοι έβλεπε να εκπληρώνονται από τη διαβεβαίωση του φίλου του Πρόκου ότι «Ο Αντών Τσαούς απεμακρύνθη εις Αθήνας», για να δικαστεί ως δοσίλογος, ενώ εκείνοι που έγιναν αιτία να χαθούν στη συνέχεια 180.000 περίπου ψυχές, ήταν οι ελευθερωτές της Ελλάδας.

Ο σκοπός της κυβέρνησης Εθνικής Ενότητας του Πλαστήρα (18.10.1944-3.1.1945) με τους 7 υπουργούς του ΕΑΜ, υπονόμευε συστηματικά την κυβέρνηση και ετοιμαζόταν για τα Δεκεμβριανά. Στην υλοποίησή του υπάγεται και ο «αποκεφαλισμός» των ΕΑΟ, σε περίοδο που ελάχιστοι ίσως γνώριζαν τις πραγματικές προθέσεις των Άγγλων.

Ο Φωστηρίδης έμεινε όντως «εκτός μάχης», αλλά μόνο στην ΑΜ-Θ, γιατί στην Αθήνα βρέθηκε και αντιμετώπισε τον ΕΛΑΣ στο Στρατόπεδο Μακρυγιάννη.

Τελικά, ο Γενικός Αρχηγός των ΕΑΟ –ΑΜ-Θ, το φόβητρο του ΕΛΑΣ, επέστρεψε στη Δράμα με αγγλική στρατιωτική μονάδα στις αρχές Μαρτίου 1945, εν όψει της εφαρμογής της συμφωνίας της Βάρκιζας (12.3.1945) και συνέχισε με το βαθμό του αντισυνταγματάρχη, ως Διοικητής στο «Τάγμα Κεραυνός» ή «Τάγμα Φωστηρίδη», τον αγώνα κατά τον αδελφοκτόνο εμφύλιο στον Έβρο, μετά το τέλος του οποίου και διαλύθηκε.

Μ Α Χ Η   της Ραβίκας(Καλλιφύτου) Δράμας 1-3 Δεκ 1944..........

« πριν από 77 ακριβώς χρόνια, αγωνιστές της Εθνικής Αντίστασης έπεσαν στην αιματηρή μάχη της Καλλιφύτου, τη γνωστή μας μάχη της Ραβίκας, που έγινε το πρώτο τριήμερο του Δεκεμβρίου 1944.

Η χρονική περίοδος της γενικότερης σύγκρουσης των Εθνικών Ανταρτικών Ομάδων (ΕΑΟ) και του Ελληνικού Απελευθερωτικού Στρατού (ΕΛΑΣ) στην περιοχή μας, συμπίπτει απόλυτα με τα Δεκεμβριανά του 1944 στην Αθήνα.

Προηγείται η υπενθύμιση αυτή, για να μεταφερθούμε νοερά και να κατανοήσουμε -όσο είναι δυνατό καλύτερα- την πολιτική ένταση και την εμφύλια ένοπλη αντιπαράθεση των ημερών εκείνων.

Γιατί, μόνο όσο πιο αντικειμενικά και υπεύθυνα ενημερωθούμε, τόσο καλύτερα μπορούμε να κατανοήσουμε την πρόσφατη ιστορία μας, να σταθμίσουμε και να κρίνουμε τις καταστάσεις και τα γεγονότα, αφού είναι γνωστό πως, όταν ο λαός δεν ενημερώνεται σωστά, παραπλανάται εύκολα, και οδηγείται αδικαιολόγητα σε σφάλματα και παραλείψεις.

Οφείλουμε όλοι μας, όποιο ιδεολογικό προσανατολισμό και αν έχουμε, να ξέρουμε πως τις ημέρες του Νοέμβρη και Δεκέμβρη του 1944, όταν έφτασε η ώρα για τη συμμετοχή μας ως νικήτρια δύναμη στη διανομή των αγαθών της νίκης που μας αναλογούσε, αυτοπαγιδευτήκαμε στα δίκτυα ενός ακόμη μεγαλύτερου καταστροφικού εσωτερικού διχασμού.

Ουσιαστικά τότε έπεσε ο σπόρος του εμφυλίου.» .