Παρασκευή, 13 Ιανουαρίου 2017

Υ πουργός Εξωτερικών Κώρζον ...''Οι Τούρκοι καθίστανται ανυπόφοροι.''

Με αυτά τα λόγια περιέγραφε σε επιστολή προς τη γυναίκα του Λαίδη Κώρζον ο βρετανός Υπουργός των Εξωτερικών και Πρόεδρος της Διάσκεψης της Λωζάνης το κλίμα ασφυξίας που προκαλούσε η Τουρκία στους εκπροσώπους συνολικά έντεκα ,πλην της ιδίας ,κρατών που συμμετείχαν στις εργασίες των πολύμηνων διαπραγματεύσεων μεταξύ Νοεμβρίου 1923 και Ιουλίου 1924 για την αποκατάσταση της τάξης πραγμάτων που είχε κλονισθεί εξαιτίας της ελληνοτουρκικής διαμάχης μετά το τέλος του Α' Πολέμου
Η αναδίφηση γεγονότων και προσώπων μέσα από πρωτογενείς πηγές, όπως είναι τα απομνημονεύματα και τα ημερολόγια πρωταγωνιστών με κεντρικό ρόλο στη διαμόρφωση  των ισορροπιών που ακολούθησαν ,τα διπλωματικά έγγραφα ακόμα και τα δημοσιεύματα του Τύπου της εποχής οδηγούν όλα στο συμπέρασμα ότι πάγια τακτική και όπλα της τουρκικής διπλωματίας που δεν άλλαξε παρά το πέρασμα του χρόνου  ήσαν ανέκαθεν οι εκβιαστικές μέθοδοι, η επιθετικότητα και αδιαλλαξία , η αλαζονεία, οι υπεκφυγές ακόμα και οι αποχωρήσεις από το τραπέζι των διαπραγματεύσεων με σκοπό την εκμαίευση λύσεων όταν τα πράγματα έδειχναν να οδηγούνται σε αδιέξοδο.

Η συνταγή επαναλαμβάνεται και σήμερα, καθότι απλή. Ας δούμε τί έγινε στη Λωζάνη σχεδόν έναν αιώνα πριν μέσα από προσωπικές και υπηρεσιακές σημειώσεις του Λόρδου Κώρζον:
 " Διήλθομεν ημέρα ταραχώδη. Οι Τούρκοι καθίστανται ανυπόφοροι. Χθες επί του θέματος των μειονοτήτων ο Ισμέτ απήγγειλε λόγον άσχετον και αναιδή..Είπον ότι ούτε εγώ ούτε οι συνάδελφοί μου είμεθα διατεθειμένοι να μας μεταχειρίζωνται τοιουτοτρόπως. Αν τούτο συνεχίζετο θα ανεχωρούμεν εκ Λωζάννης και η Τουρκία θα έπρεπε να αναλάβη την ευθύνην απέναντι του κόσμου.Ευρίσκομαι εδώ πέραν των τριών εβδομάδων και ούτε έν σημείον έχει τελικώς ρυθμισθή. Η ημέρα παρέρχεται με συνεχείς έριδας. Εκάμαμεν κάθε δυνατήν παραχώρησιν αλλ´ οι Τούρκοι μάχονται επί παντός σημείου ως εάν να ήσαν κατακτηταί του κόσμου ". 
Στις 26 Δεκεμβρίου ο ίδιος έγραφε : " Τηλεγραφήματα καταφθάνουν από παντού ενδεικτικά ότι το πείσμα των Τούρκων είναι σκόπιμον και ότι προετοιμάζονται δι' επανάληψιν των εχθροπραξιών..Οι Τούρκοι γίνονται ημέραν με την ημέραν αναιδείς και ατίθασοι και αρχίζω να απελπίζωμαι " . Με το ίδιο πνεύμα συνέτασσε και τα επίσημα τηλεγραφήματά του και προς το Φόρεϊν ´Οφις. ´Ελεγε χαρακτηριστικά σε κάποιο από αυτά πως από συνομιλία του με τον Ισμέτ Πασά η εντύπωση που απεκόμισε ήταν ότι " ήτο ως να ωμιλούσε κανείς με την πυραμίδα του Χέοπος " εξαιτίας των διαρκών υπεκφυγών του συνομιλητή του.

Δείγμα της τουρκικής αλαζονείας ήταν και η πίεση που άσκησε με τρόπο οξύ και  επίμονο ο αρχηγός της αντιπροσωπείας της γείτονος Ισμέτ, μετέπειτα επονομασθείς Ινονού, να αναλάβει την προεδρία μιάς εκ των τριών επιτροπών της Διάσκεψης, επιθυμία που ο Κώρζον απέρριψε εξαρχής. Ο έλληνας πρεσβευτής Βασίλειος Δενδραμής σε τηλεγράφημά του προς τον τότε ΥΠΕΞ Νικόλαο Πολίτη συμπλήρωνε πως μιά νέα απόπειρα έγινε να διορισθεί Τούρκος βοηθός του Γενικού Γραμματέα της Διάσκεψης για να λάβει τελικώς απάντηση από τον έμπειρο Γάλλο διπλωμάτη και αρχηγό αποστολής της χώρας του Καμίλ Μπαρρέρ ότι " είθισται εις όλας τας συνδιασκέψεις είς να είναι ο Γενικός Γραμματεύς ! "!

Μέσα σε αυτό το εξαιρετικά για όλους τους εθνικούς εκπροσώπους κλίμα κύλησαν οι εργασίες μέχρι τις αρχές Φεβρουαρίου όταν οι εργασίες διεκόπησαν με πρωτοβουλία του ίδιου του Κώρζον για να επαναληφθούν περί τα τέλη Απριλίου. Η απόφαση εκείνη του βρετανού επικεφαλής εμπεριείχε μέγα κίνδυνο επανέναρξης των εχθροπραξιών και ο ίδιος το γνώριζε καλά αυτό όπως σημείωνε σε ιδιόχειρες σημειώσεις του. ´Ηταν όμως τέτοια η οξύτητα που επήλθε μεταξύ αυτού, ως Προέδρου της Διάσκεψης , και του Ισμέτ Πασά  και τόσο βαριά τα λόγια που αντάλλαξαν, ώστε η διακοπή εμφανιζόταν μονόδρομος.´Εγραφε αηδιασμένος από τη συμπεριφορά του Ισμέτ ο βρετανός πολιτικός  : " Ως γνήσιος Τούρκος εσκέπτετο ότι θα ηδύνατο να με προλάβη προτού στρίψω την γωνίαν του δρόμου δια μίαν τελικήν διαπραγμάτευσιν ως προς την τιμήν του τάπητος " με αφορμή την αγωνία του δεύτερου να τηλεφωνήσει δυό φορές μέσα σε μία ώρα στο ξενοδοχείο όπου διέμενε η βρετανική αντιπροσωπεία, το Beau Rivage, για να διαπιστώσει ότι όντως ο Λόρδος Κώρζον είχε εγκαταλείψει τη Λωζάνη , ώρα 9η εσπερινή με τραίνο για το Λονδίνο.

Βρετανοί ιστορικοί αποδίδουν μεγάλο μέρος ευθύνης της τουρκικής αδιαλλαξίας προσωπικά στον Ινονού, όχι μόνο εξαιτίας της άρνησής του εξαρχής να ηγηθεί της τουρκικής αντιπροσωπείας , απόφαση που ο τελευταίος αναθεώρησε μετά από  πιέσεις και την υπόσχεση του Κεμάλ ότι θα του ανετίθετο το χαρτοφυλάκιο του Υπουργείου των Εξωτερικών με την επιστροφή του, αλλά και του μειονεκτικού πλέγματος που έτρεφε έναντι των Ευρωπαίων και της άγνοιας των θεμάτων,γεγονός που τον ανάγκαζε να υποβάλλει διαρκή αιτήματα διακοπής των εργασιών  προκειμένου να λαμβάνει οδηγίες της ´Αγκυρας. Κορυφαία , πάντως, όλων των ατυχών αντιδράσεών του ήταν εκείνη της ανεκδιήγητης απαίτησής του να λάβει τον λόγο μετά τον Ελβετό Πρόεδρο Ρόμπερτ Χάαμπ και τον Λόρδο Κώρζον κατά την εναρκτήρια πρώτη ημέρα των εργασιών. Χρειάστηκε μάλιστα προκειμένου να πεισθεί να αποσύρει το παράλογό αίτημά του να κλεισθεί σε κάποιο ιδιαίτερο δωμάτιο με τον Κώρζον,οι φωνές του οποίου ακούγονταν μέχρι έξω, και τον ίδιο να ισχυρίζεται πως είχε έτοιμη την ομιλία στην τσέπη του. Πάντως, όπως είχε εξομολογηθεί στον υπεύθυνο του εξωτερικού δελτίου των Times ,δημοσιογράφο Τέντυ Χόντζκιν έτρεφε θαυμασμό τόσο για τον Λόρδο Κώρζον για τον τρόπο ομιλίας του, όσο και για τον Ελευθέριο Βενιζέλο.

Η επανάληψη των εργασιών στα τέλη Απριλίου ολοκληρώθηκε με τις εργασίες της τρίτης Επιτροπής δημοσιονομικών και οικονομικών ζητημάτων τον Ιούλιο. Στις 24 του ίδιου μήνα η Συνθήκη υπεγράφη στο Palais de Rumine , κτήριο που ανήκει στο Πανεπιστήμιο της πόλης.
Ο αείμνηστος Βύρων Θεοδωρόπουλος, άριστος γνώστης των ελληνοτουρκικών σχέσεων που άφησε με το έργο και τα γραπτά του παρακαταθήκη στις γενιές νεώτερων εκπροσώπων της ελληνικής διπλωματίας,σημείωσε με σοφία σε μία από τις μελέτες του πως  η προσπάθεια να γνωρίσομε στο μέτρο του δυνατού και να κατανοήσομε την Τουρκία όπως εμφανίζεται σήμερα δεν έχει απλώς ακαδημαϊκό σκοπό .Εξυπηρετεί πρωτίστως πρακτικούς σκοπούς για το παρόν και το μέλλον γιατί μπορεί να μας χρησιμεύει να αποφεύγομε εσφαλμένους χειρισμούς και να αντιμετωπίζομε επικίνδυνες για τη χώρα μας κινήσεις της άλλης πλευράς.

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου